Cerita Rakyat
Cerita Asal Mula Padi (Menurut Dayak Kanayatn versi bahasa Ape atau Bangape atau Mpape atau Banana daerah Banyuke)
Temukan artikel lainnya di sini:
Dayakreview.com - Ada ka’ sabuah
tampat nang kebiasaan Ngayau, ka’ sana ada urakng banama
“Nek Ja’ek”. Bini nya banama “Nek Inang-Inang” anak nya ada 2 eko. Ari
na’, “Ne’ Ja’ek” ampus ngayau, man ari na’ uga’ satangke padi Jubata kana' kalit
gawe burukng pipit. “Nek Ja’ek” pas nele' nya, ia ngira rumput, tapi ia ngarasa
na’ paranah nele rumput na’, ia pun nalama burukng na’ ti sampe burukng na’
muakng nya ka’ tampat dua buah batu badangkop (batu kembar) ka’ Bukit Talaga.
Anak “Nek Inang-Inang” man Urakng ka Bumi na’ ti
pun batamu agi man Baruakng lalu minta bibit padi ka’ Baruakng, Baruakng pun
mao magi bibit nya. Baruakng ari na’ masih baromor 7 tahutn man gina nana dah
babalak, kalo dah baromor 8 tahutn baru ia dibalak. Baruakng pun ampus
nangkap nya Gali kana’ bera gawe apak nya ia nosok bibit padi ti ka’ dalapm
paler nya, lalu magi nya ka' Talino, dah laka magi bibit na ti, Baruakng pun
nyuruh supaya Talino nanam padi na’ ka’ balakang rumah, biar nana’ kana’ sinar
matahari supaya apak nya nana nele silo amas dari padi waktu matahari tarabit.
Da’ ayukng pun satuju.
![]() |
| Gambar. Ilustrasi Cerita Baruakng Kulup |
Pas dah jantu
lalu ada seko’ tikus nangkap padi ti, tapi “Nek Ja’ek” tatap nalama nya
sampe-sampe ia ngasap lubakng, tampat tikus diap na’. Pas tikus na’
dah kaluar ia pun nyumpit nya sampe pisatn man lalu nangkap padi
ti. Nek Ja’ek” pulakng batol-batol maba padi, tapi urakng-urakng manyak
madah ia maba rumput, ia pun kana’ katawa’, man kana’ olok gara-gara atakng
nana’ maba kapala, bini nya pun batol bera ka’ ia.
Biar gak kana’ katawa, kana’ olok urakng-urakng nang manyak, man kana’ bera bini nya nele nana' maba kapala asil kayauan “Nek Ja’ek” tatap mao nanam padi ti nang urakng ka’ bumi madah nya rumput. Urakng-urakng nang manyak lalu bera man ngusir ia dari kampong. ”Nek Ja’ek” pun
dari, dari kampong nya. “Nek Ja’ek” dari batol maba satangke padi, ia batol marundo sambil bajalatn ka’ arah Kayuara,
tiba-tiba pas ka’ sana ada seko’ Dayang Kayangan nang salendang nya tasangkut
ka’ atas kayu. Dayang na’ ti nangis, gara-gara ia na’ bisa tarabakng mao balik
ka’ Kayangan.
“Nek Ja’ek” pun
ngampus nya man manto nangkap salendang nya, lalu mere nya ka’ Dayang. Dayang Kayangan ti batol-batol batarimakasih ka’ “Nek Ja’ek” man batanya’ dari mane ia
namu padi nang di sangka rumput ti, “Nek Ja’ek” pun nyarita samua
kajadiatn nya, dari ia kana’ usir dari kampong, sampe batamu man
Dayang. Sabage tanda tarimakasih Dayang ka’ ia, Dayang maba ia ka’
Kayangan, lalu paganten lah “Nek Ja’ek” man Dayang Na’ lama paganten da’
ayukng a pun namu anak laki-laki, da’ ayukng nya mere nama “Baruankng”. Ka Kayangan “Nek Ja’ek” man anak nya makatn baras nang disuman jadi nasi,
Sadangkan anak “Nek Ja’ek” nang ka bumi, bini lama nya, man urakng-urakng nang ka’ bumi
makatn kulat.
Anak “Nek Ja’ek”
nang dari Kayangan man anak nya nang ka’ bumi, bakawan baik sering da’ ayukng
nya main gasikng sama-sama. Satiap ari da’ ayukng nya maba
amo makatn sama-sama kalo salesai bamain. Pas
istirahat Anak “Nek Ja’ek” nang ka’ bumi na’ ngarati nele' Baruakng makatn nasi
nang bawarna putih macam ulat, anak “Nek Ja’ek” man urakng ka' Bumi batanya
:
Kata Talino :
Gajahh diape kao Baruakng makatn ulat..? (Baruakng pun senyum man mare tau ka’ da’ ayukng nya, kalo nang ia makatn buke ulat tapi nasi)
Jawab Baruakng :
Nia buke ulat tapi nasi
(Da’ ayukng nya pun penasaran lalu mao misa’ nya, da’ ayukng nya pun minta sadikit ka’ Baruakng)
Kata Talino :
Baruakng misa lah gak nang kao makatn na’…? pengen kami
Jawab Baruakng :
Pisa’ lah (Da’ ayukng pun misa' nya)
Jawab Talino :
Gajahhh.... batol nyaman kalo dicampur man kulat kami nia Baruakng
(kata anak“Nek Ja’ek” nang ka’ bumi man urakng-urakng)
Kata Talino :
Gajahh diape kao Baruakng makatn ulat..? (Baruakng pun senyum man mare tau ka’ da’ ayukng nya, kalo nang ia makatn buke ulat tapi nasi)
Jawab Baruakng :
Nia buke ulat tapi nasi
(Da’ ayukng nya pun penasaran lalu mao misa’ nya, da’ ayukng nya pun minta sadikit ka’ Baruakng)
Kata Talino :
Baruakng misa lah gak nang kao makatn na’…? pengen kami
Jawab Baruakng :
Pisa’ lah (Da’ ayukng pun misa' nya)
Jawab Talino :
Gajahhh.... batol nyaman kalo dicampur man kulat kami nia Baruakng
(kata anak“Nek Ja’ek” nang ka’ bumi man urakng-urakng)
Baruakng na’ sampe ati nele ayukng nya nang ka’ bumi
kanyaman-kanyaman a lalu ia magi lah bakal ia ti ka’ kamuda-kamuda
nang ka’ bumi. Pas dah pulang anak-anak kamuda na’ ti magi nya ka’ urakng nang manyak. Da’ ayukng samua a ngarasa kanyamanan :
Kata Talino :
Gajahhhh..... batol nyaman jukut nia cobalah kita minta bibit jukut nia ka’ Baruakng..?
(Kata urakng Talino nang rami)
Kata Talino :
Gajahhhh..... batol nyaman jukut nia cobalah kita minta bibit jukut nia ka’ Baruakng..?
(Kata urakng Talino nang rami)
Satahutn dah lewat, babarape ari sabalum Baruakng mao
babalak. Ada sabuah rumah Talino roboh lalu kana sinar matahari. Cahaya amas
dari padi tapancar ka’ Kayangan. “Nek Ja’ek” pun bera pas nele nya. Karna dah
batol bera, man na’ suka ka’ Talino tambah agi ia dah nao pasti nia pabuatan
Baruakng, “Nek Ja’ek” barancana mao munuh si Baruakng anak a ti. ia pun masang
bacak babi, ia madah ka’ bini nya, ia dah nyiap babi nto acara babalak Baruakng.
Bini nya pun nyuruh anak a Baruakng nangkap babi na’ ti ka’ bumi pas baruakng
tadi turutn ka’ bumi lewat jalatn mantari. Bacak babi pun langsong
nusuk parut Baruakng lalu matilah Baruakng ka’ bumi.
Sampe ampitu lah samua talino ka’ bumi nyabut Baruakng:
“Ne Baruakng Kulup” soal nya ia na’ dah babalak..katurunan Kayangan man talino
lah nang maba baras-padi ka’ bumi nia, sampe ampitu talino bisa makatn nasi
barakat dari “Ne Baruakng Kulup”.
Ini adalah sebuah cerita yang masih banyak kekurangan dari penggunaan bahasa hingga penulisan, jadi sangat diharapkan kritik dan saran dari pembaca. Terimakasih.
Ini adalah sebuah cerita yang masih banyak kekurangan dari penggunaan bahasa hingga penulisan, jadi sangat diharapkan kritik dan saran dari pembaca. Terimakasih.
Video terkait
